Kiedy Triggery Przejmują Kontrolę: Jak Nieprzepracowana Trauma Przejmuje Nasze Nerwy

Często słyszymy, że „ciało wie” albo że układ nerwowy nigdy nie kłamie. To tylko część prawdy. Układ nerwowy jest niezwykle mądrym przewodnikiem ale tylko wtedy, gdy nasze traumatyczne ślady zostały wystarczająco przepracowane, aby ciało potrafiło odróżnić „wtedy” od „teraz.”Kiedy trauma pozostaje nieuleczona, układ nerwowy zaczyna się mylić. Dostrzega zagrożenie tam, gdzie go nie ma, wzmacnia drobne sygnały i traktuje codzienny stres czy konflikt jak sytuację zagrożenia życia.

To nie intuicja.

To dysregulacja.

I to wyjaśnia, dlaczego triggery mogą być tak przytłaczające, szybkie i irracjonalne nawet dla osoby, która ich doświadcza.

Czym tak naprawdę jest wyzwalacz - poza modnym słowem

Wyzwalacz to nie „zły humor”, nie wrażliwość, nie słabość i nie przesada. Wyzwalacz to neurobiologiczne ponowne uruchomienie wspomnień. Pojawia się wtedy, gdy aktualne bodźce (ton głosu, ruch, spojrzenie, cisza, zapach, zdanie) aktywują sieci neuronalne ukształtowane podczas wcześniejszych, przytłaczających doświadczeń. To uruchomienie następuje zazwyczaj w mniej niż 1/10 sekundy zanim świadomość i racjonalne myślenie zdążą zareagować. Mózg nie wybiera on pamięta ciałem. Badania nad pamięcią implicytą (Brewin, van der Kolk, Siegel) pokazują, że trauma zapisuje się nie tylko jako opowieść, ale jako:

• odczucia,

• emocje,

• napięcia w ciele,

• reakcje autonomiczne,

• percepcja zagrożenia.

Dlatego gdy pojawia się wyzwalacz, ciało reaguje tak, jakby pierwotna sytuacja działo się tu i teraz. Nic w tej reakcji nie czuje się „teraźniejsze”.

Neurobiologia stanu wyzwolenia

Gdy trauma nie została przepracowana, układ nerwowy najczęściej przechodzi w dwa tryby:

• hiperpobudzenie (walcz/uciekaj),

• hipopobudzenie (zamrożenie/zamknięcie).

Oto co dzieje się w mózgu i ciele:

1. Ciało migdałowate staje się nadaktywne

Badania pokazują, że trauma trwale zmienia ciało migdałowate alarmowy system mózgu. Aktywuje się zbyt szybko i zbyt mocno.

Prowadzi to do:

• błędnego odczytywania neutralnych sygnałów jako groźnych,

• gwałtownych emocji,

• trudności w uspokojeniu,

• nadwrażliwości na ton głosu, gesty czy konflikt.

Ciało migdałowate ma nas chronić, a nieprzepracowana trauma sprawia, że chroni zbyt mocno.

2. Kora przedczołowa tymczasowo się wyłącza

Kora przedczołowa (PFC) odpowiada za:

• regulację emocji,

• kontrolę impulsów,

• rozumowanie,

• przyjmowanie perspektywy,

• podejmowanie decyzji zgodnych z wartościami.

Podczas wyzwolenia PFC idzie „offline”.Badania fMRI pokazują drastyczne spadki aktywności PFC przy przypomnieniach traumy.

Dlatego osoba może zmagać się z symptomami typu:

• „nie może myśleć”,

• staje się irracjonalna,

• nie potrafi wyjaśnić uczuć,

• działa impulsywnie,

• traci perspektywę.

To nie jest wybór to mózg wybiera za nią.

3. Hipokamp traci zdolność odróżniania czasu

Trauma wpływa na hipokamp strukturę organizującą wspomnienia w czasie i przestrzeni.

Gdy działa nieprawidłowo:

• przeszłość czuje się jak teraźniejszość,

• fragmenty wspomnień wdzierają się do aktualnych przeżyć,

• kontekst się zaciera,

• emocje tracą proporcję.

Osoby mówią:

• „Wiem, że to nie to samo, ale czuję jakby było.”

• „Moje ciało reaguje, zanim zrozumiem dlaczego.”

• „To przyszło znikąd.”

To neurobiologia, nie dramatyzowanie.

4. Układ autonomiczny wchodzi w tryb przetrwania

Teoria poliwagalna wyjaśnia, jak trauma przeprogramowuje autonomiczny układ nerwowy (AUN). Nieuleczona trauma prowadzi do fałszywych alarmów ciało reaguje tak, jakby zagrożenie było realne, nawet jeśli środowisko jest bezpieczne.

Typowe reakcje fizjologiczne:

Hiperpobudzenie (walcz/uciekaj):

• przyspieszone bicie serca

• płytki oddech

• napięcie w klatce lub brzuchu

• złość, panika, pobudzenie

• impuls ucieczki lub tłumaczenia się

• nadmierne myślenie

• intensywność emocjonalna

Hipopobudzenie (zamrożenie):

• odrętwienie emocjonalne

• dysocjacja

• wyczerpanie

• odłączenie

• zapadanie się w sobie

• poczucie „nieobecności”

• brak słów

Oba tryby to ewolucyjne reakcje przetrwania nie świadome decyzje.

Dlaczego trauma prowadzi do „nieadekwatnych” reakcji

Jeśli trauma nie została przepracowana, ciało nie potrafi odróżnić:

• dyskomfortu od zagrożenia,

• niezgody od ataku,

• granicy od odrzucenia,

• konfliktu od przemocy,

• intymności od utraty kontroli.

Dlatego reakcja staje się większa niż sytuacja.

To nie jest niedojrzałość. To układ nerwowy reagujący na starą ranę starymi strategiami w nowych okolicznościach.

Koszty nieprzepracowanych wyzwalaczy/triggerów

Nieuleczona trauma może po cichu kształtować:

Relacje

Partner czuje się jak na polu minowym.Konflikty eskalują.Bliskość staje się niebezpieczna.

Poczucie własnej wartości

Neutralne zachowania odczytywane są jako krytyka lub odrzucenie.

Podejmowanie decyzji

Wyzwalacze prowadzą do impulsywności lub unikania.

Tożsamość

Człowiek zaczyna wierzyć, że jest „za dużo”, „zbyt wrażliwy” lub „zepsuty”.

Codzienne funkcjonowanie

Chroniczna czujność wypala energię i zasoby poznawcze.

Problemem nie jest wyzwalacz. Problemem jest nieuleczona trauma, która za nim stoi.

Co tak naprawdę zmienia proces leczenia

Leczenie nie oznacza, że nigdy więcej nie będziesz wyzwolony to nierealne. Leczenie oznacza rozwinięcie umiejętności odróżniania przeszłości od teraźniejszości. Dzięki metodom takim jak EMDR, podejściom somatycznym, IFS oraz technikom rekonsolidacji pamięci leczenie pozwala:

• zintegrować wspomnienia traumatyczne,

• uspokoić ciało migdałowate,

• dłużej utrzymać aktywność kory przedczołowej,

• uporządkować pamięć czasową w hipokampie,

• szybciej powracać do stanu bezpieczeństwa.

Wyzwalacz staje się:

„Coś się we mnie uruchomiło… ale jestem tu, i jestem bezpieczny.”

To początek precyzyjniejszego układu nerwowego i początek emocjonalnej wolności.

Myśl końcowa

Twój układ nerwowy nie jest twoim wrogiem. Robi dokładnie to, czego nauczył się dawno temu. Ale nie musi tam pozostać. Kiedy trauma zostaje przepracowana, ciało przestaje powtarzać stare historie i zaczyna reagować na życie, które naprawdę się dzieje.

Źródła

• van der Kolk, B. A. (2014). The Body Keeps the Score.

• LeDoux, J. (2000). “Emotion circuits in the brain.” Annual Review of Neuroscience.

• Lanius, R., Bluhm, R., & Frewen, P. (2010). “The neurobiology of PTSD.” Brain Research.

• Porges, S. W. (2011). The Polyvagal Theory.

• Siegel, D. J. (2012). The Developing Mind.

• Brewin, C. R. (2014). “Memory reconsolidation and intrusive memories.” Psychological Bulletin.

• Thayer, J., & Lane, R. (2000). “A model of neurovisceral integration.” Biological Psychology.

• Shvil, E. et al. (2014). “PTSD and amygdala hyperactivity.” Biological Psychiatry.

• Hayes, J. P. et al. (2012). “Hippocampal dysfunction in trauma.” Neuroscience & Biobehavioral Reviews.

• Maren, S. (2001). “Neurobiology of fear conditioning.” Annual Review of Neuroscience.